İzmir Aliağa’da faaliyet gösteren HABAŞ Demir Çelik fabrikası, bünyesinde yaşanan patlama ve yangın felaketiyle bir kez daha gündemde. Çok sayıda işçinin yaşamını yitirdiği, yaralandığı ve göçük altında kaldığı olayın ardından; bölgedeki çalışma koşulları, denetimsizlik ve patronların sorumluluğu ciddi biçimde sorgulanıyor.
Son yaşanan olay, fabrikadaki güvensiz çalışma ortamının münferit bir kaza olmadığını, aksine kronikleşmiş bir ihmaller zincirini gözler önüne seriyor.
Three Haftada Üç Ölümlü Olay: İhmaller Zinciri Büyüyor
HABAŞ’ta yaşanan son patlama, tesiste kısa süre içinde gerçekleşen ilk iş cinayeti değil. Fabrikada sadece son üç hafta içinde üç ayrı ölümlü olay kayıtlara geçti:
Madde işareti 21 Ekim: Taşeron işçi Hakan Doğan, merdivenden düşerek yaşamını yitirdi.
Madde işareti 5 Kasım: Taşeron işçi Eyüp Eğinli, iş makinesinin patlayan lastiği nedeniyle hayatını kaybetti.
Madde işareti Son Olay: Henüz kesin nedeni açıklanmayan patlama sonucunda çok sayıda işçi yaşamını yitirdi veya yaralandı.
Geçmiş on yıla bakıldığında ise HABAŞ tesislerinde ve limanında en az 7 işçinin yaşamını yitirdiği biliniyor. Üretim kapasitesini sürekli artıran, Türkiye’nin en zengin aileleri arasında yer alan ve global çelik üreticileri sıralamasında 72. sıraya kadar yükselen HABAŞ grubunda, iş güvenliği yatırımlarının üretim hırsının gerisinde kaldığı ifade ediliyor.
Üretim Büyürken Güvenlik Yerinde Sayıyor
İşçilerin ve sahadan gelen raporların aktardığına göre, tesisteki temel sorunların başında üretimin aksamaması adına bakım ve revizyon süreçlerinin ertelenmesi geliyor. Arızaların geçici çözümlerle kapatılması, eski ve yıpranmış malzemelerle yeni üretim hatlarının kurulması gibi uygulamalar, felaketlere davetiye çıkarıyor.
2018 yılında 5 işçinin yaralanmasına yol açan patlamanın da elektrot kırılması ve hatalı müdahale kaynaklı olduğu hatırlatılırken, aradan geçen yıllara rağmen benzer risklerin giderilmediği vurgulanıyor.
Taşeronlaşma ve Güvencesizlik Riski Artırıyor
HABAŞ ve bağlı liman işletmelerinde taşeron sisteminin yaygın kullanımı, iş güvenliği sorumluluğunun dağılmasına ve belirsizleşmesine yol açıyor. Son 10 yılda hayatını kaybeden işçilerin büyük çoğunluğunun taşeron bünyesinde çalışması, yetersiz eğitim ve tecrübesizlik faktörlerini yeniden tartışmaya açıyor.
Deneyimli çalışanların işten çıkarılması ve yüksek sirkülasyon nedeniyle tecrübesiz işçilerin en tehlikeli hatlarda görevlendirilmesi, risk faktörlerini katlayarak artırıyor.
Yargı Kararları ve Cezasızlık Algısı
HABAŞ bünyesinde geçmişte yaşanan ölümlü kazalara ilişkin yargı süreçleri ve idari denetimler de kamuoyunda tepki topluyor:
Madde işareti 2013 Denetimleri: Dört ayrı kazanın ve bir işçi ölümünün ardından Çalışma Bakanlığı, kazalardan kısa süre önce denetim yapıldığını ve eksiklerin giderildiğini açıklamıştı.
Madde işareti Raif Çatan Davası: Limanda denize düşerek yaşamını yitiren işçinin davası 6 yıl sürerken, sorumlulara verilen 2 yıl 6 aylık cezalar caydırıcılıktan uzak bulundu.
Madde işareti Kadir Özdemir Davası: Mahkemenin şirketi %70 asli kusurlu bulmasına ve tazminat cezalarına rağmen tesis içi çalışma rejiminde köklü değişikliğe gidilmedi.
Sektörde uygulanan baskılı çalışma temposu (“hadi hadi” düzeni) ve şirket yöneticilerinin siyasi bağlantıları nedeniyle idari denetimlerin yetersiz kaldığı yönündeki eleştiriler güncelliğini koruyor.
Kamuoyundan ve İşçi Temsilcilerinden Acil Talepler
Yaşanan son felaketin ardından emek örgütleri, meslek odaları ve işçi temsilcileri şu acil tedbirlerin uygulanmasını talep ediyor:
- Bağımsız Soruşturma: Patlamanın nedenleri; işçi temsilcileri ve bağımsız meslek odalarının yer aldığı tarafsız bir heyet tarafından incelenmeli ve sonuçlar şeffaflıkla açıklanmalıdır.
- Hukuki Süreç: Başta şirket yönetimi olmak üzere tüm sorumlular hakkında adli süreç derhal başlatılmalıdır.
- Üretimin Durdurulması: Tehlikeli bölümlerdeki üretim, bağımsız denetimler tamamlanıp tüm riskler giderilene kadar (işçilerin hakları saklı kalmak kaydıyla) askıya alınmalıdır.
- Taşeron Sistemine Son Verilmesi: Güvencesiz çalışmaya yol açan taşeron uygulaması kaldırılarak tüm çalışanlar kadrolu hale getirilmelidir.
- Kapasite Artışlarının Durdurulması: İş sağlığı ve güvenliği şartları tam olarak sağlanana kadar tesisin yeni yatırım ve kapasite artış onayları dondurulmalıdır.
Aliağa Sanayi Bölgesi’nde iş cinayetlerinin önüne geçilebilmesi için şeffaf denetim mekanizmalarının kurulması ve işçi sağlığının kâr marjlarının önünde tutulması gerektiği bir kez daha açıkça ortaya çıkmıştır.
Kaynak: Haberci19
